Tohumdan başlamak, balkon bahçeciliğinin en ucuz ve en keyifli yolu. Bir paket tohumun fiyatı tek bir fidenin altında kalır. Üstelik hangi çeşidi ekeceğinize siz karar verirsiniz. Balkondan tohum dikmek ilk bakışta zor görünür ama iş aslında üç şeye bakar: doğru harç, doğru sıcaklık ve düzenli nem. Aşağıda tohumu suya değdirmekten fideyi kalıcı saksısına almaya kadar bütün süreci sırayla anlatıyorum.
Başlamadan Önce: Malzeme ve Zamanlama
Tohum ekimi için pahalı ekipmana gerek yok. Mutfaktan çıkan birkaç kap işi görür.
Ekim kabı: Yoğurt kabı, yumurta viyolü, plastik meyve kutusu. Altına mutlaka delik açın.
Tohum harcı: İnce yapılı, gübresiz, hafif bir karışım. Bahçe toprağı ya da eski saksı toprağı kullanmayın; hem ağır hem hastalık taşır.
Perlit veya ince kum: Harcın havalanmasını sağlar. Hacmin yaklaşık dörtte biri kadar.
Streç film veya şeffaf poşet: Çimlenme boyunca nemi tutar.
Etiket: Kürdan ve kalem yeter. İki hafta sonra hangisinin ne olduğunu hatırlamayacaksınız.
Zamanlama konusunda genel kural şu: yazlık sebzeleri (domates, biber, patlıcan, fesleğen) son don tarihinden 6-8 hafta önce içeride ekin. Serin sever yeşillikleri (marul, roka, ıspanak, maydanoz) ise ilkbahar başında ya da erken sonbaharda doğrudan saksıya ekebilirsiniz. Turp, fasulye ve nane gibi hızlı gelişenler için ayrı ekim kabı kullanmaya bile gerek kalmaz.
Tohumu Nereden Almalı?
Paket üzerindeki üretim ve son kullanma tarihine bakın. Eski tohumun çimlenme oranı düşer.
İlk denemede az sayıda çeşit alın. Beş paket tohum, yirmi paketten daha iyi sonuç verir.
Kendi tohumunuzu ayırmak istiyorsanız hibrit olmayan, ata tohumu diye satılan çeşitleri seçin.
Ekim: Adım Adım
Harcı nemlendirin. Kaba doldurmadan önce leğende suyla karıştırın. Sıktığınızda topak olacak, ama su damlamayacak kıvamda olmalı.
Derinliği ayarlayın. Basit kural: tohumu kendi kalınlığının iki-üç katı derine gömün. Marul ve fesleğen gibi çok ince tohumlar yüzeye serpilir, üstüne ince bir harç eleyin.
Aralık bırakın. Her göze 2-3 tohum. Hepsi çıkarsa en güçlüsünü bırakıp diğerlerini makasla dipten kesin.
Sprey ile sulayın. Bardakla dökmeyin; tohumlar dibe kayar.
Üstünü kapatın. Streç film veya poşet geçirin. Günde bir kez açıp havalandırın.
Ilık bir yere koyun. Çoğu tohum 18-24 °C aralığında çimlenir. Kalorifer üstü değil, yakını iyi bir yerdir.
Çimlenme öncesinde ışık şart değil. Ama ilk yeşil uçlar göründüğü an kapları pencere kenarına taşıyın. Bu noktada gecikirseniz fideler ışığı ararken uzayıp incecik kalır.
Fide Bakımı: İlk Üç Hafta
Fideler kırılgandır. Bu dönemde yapılan hatalar sonradan telafi edilmez.
Işık
Günde en az 6 saat doğrudan ışık hedefleyin. Güney cephesi en iyisi.
Kapları her gün çevirin, yoksa hepsi tek yöne yatar.
Fideler uzayıp yalpalıyorsa ışık yetersiz demektir. Balkonun hangi köşesinin kaç saat güneş aldığını bir hafta boyunca not etmek çok işe yarar.
Su
Toprak üstü kuruyunca sulayın, program yapmayın.
Mümkünse alttan sulayın: kabı birkaç dakika su dolu tabakta bekletin.
Fazla su, fide gövdesinin dipten çürümesine yol açar. Sürekli ıslak harç bu sorunun bir numaralı sebebidir.
Hava ve Gübre
Poşeti ilk yapraklardan sonra tamamen kaldırın. Durgun hava küf demektir.
İlk iki yaprak (çenek yaprağı) tohumun kendi gıdasıyla çıkar. Gübreye gerek yok.
Gerçek yapraklar çıktıktan sonra çok seyreltilmiş sıvı gübre verin, iki haftada bir yeter.
Saksıya Aktarım
Fide 2-4 gerçek yaprak yaptığında ve kökler kabı doldurduğunda aktarma vakti gelmiştir.
Aktarmadan bir gün önce iyice sulayın. Nemli kökler daha az zarar görür.
Yeni saksıyı hazırlayın. Altına drenaj katmanı, üstüne besinli saksı harcı.
Fideyi gövdesinden değil, yapraklarından tutun. Gövde ezilirse bitki gider.
Kaşık veya çatalla kök topağını komple çıkarın. Kökleri açmaya çalışmayın.
Aynı derinlikte yerleştirin. Domates ve biberde gövdenin bir kısmını gömmek yeni kök çıkarır, bu bir istisna.
Etrafını hafifçe bastırıp bolca sulayın.
İlk 3-4 gün fideyi gölgede tutun, sonra kademeli olarak güneşe alıştırın.
Bu alıştırma aşaması çok atlanır. İçeride büyüyen bir fideyi bir sabah doğrudan tam güneşe bırakırsanız yaprakları yanar. Günde bir-iki saatle başlayıp bir hafta içinde süreyi artırın. Aynı şekilde rüzgârlı balkon